چگونه هیتلر توانست در ژانویه 1933 صدراعظم شود؟ صعود هیتلر به قدرت به عوامل بلند‌مدت گوناگونی بستگی داشت، از رنجش آلمانی‌های از وضعیت موجود و ضعف سیستم وایمار ـ كه توسط ثروتمندان كمونیست‌ترس تبلیغ می‌شد ـ گرفته تا هراس مخالفان از گارد حمله نازی‌ها و سخنرانی‌های درخشان هیتلر، همه و همه باعث شد مردم كم‌كم به مرد كوچك‌اندام تلخ‌اندیشی روی بیاورند كه در دهه 20 نادیده‌اش گرفته بودند. زمانی كه ركود بزرگ، زندگی مردم معمولی را به نابودی كشاند، آنها بیشتر و بیشتر به هیتلر رای دادند. و بالاخره هیندنبرگ رئیس‌جمهوری آلمان كه به دنبال جلب حمایت مردم و احزاب مخالف بود و فكر می‌كرد كه می‌تواند هیتلر را كنترل كند، در ژانویه 1933 اشتباه بزرگ را مرتكب شد و او را به صدارت اعظمی رساند. و آلمان‌ها سرنوشت خود را آرام‌آرام به او سپردند.

 

1ـ تلخی طولانی‌مدت: خشم عمیق از نتیجه جنگ جهانی اول و معاهده تحقیر‌آمیز ورسای باعث ایجاد حس تلخی عمیقی در میان مردم شده بود؛ مردم آلمان‌ بدون شك حامی سیاست‌های توسعه‌طلبانه هیتلر بودند.

2ـ قانون اساسی ناكارآمد: ضعف قانون اساسی دولت را فلج كرده بود. در واقع شمار زیادی از مردم در آلمان خواستار بازگشت دیكتاتوری بودند. وقتی بحران در سال‌های 1929 تا 1933 به وجود آمد، هیچ‌كس برای توقف هیتلر نه آماده بود و نه توانایی داشت.

3ـ پول: حمایت مالی تجار ثروتمند باعث شد هیتلر برای انجام تبلیغات و مبارزات انتخاباتی پول كافی را به دست آورد.

4ـ پروپاگاندای قدرتمند: تبلیغات نازی‌ها آلمان‌ها را به این اعتقاد رساند كه یهودیان مقصر وضع موجود هستند و هیتلر آخرین امید آنهاست.

5ـ برنامه دقیق: هیتلر به هر كسی كه می‌دانست قولی داد، پس آن‌ها حمایتش كردند.

6ـ حمله به دیگر احزاب: گارد حمله نازی‌ها به یهودیان و مردمی كه با هیتلر مخالفت می‌كردند حمله می‌كرد. شمار زیادی از مخالفان خاموشی را برگزیدند چرا كه از ترور شدن می‌ترسیدند. قاضی‌ها هم از ترس یا به دلایل دیگر هیچ‌گاه اعضای گارد حمله نازی‌ها را محكوم نمی‌كردند.

7ـ صفات رهبری: هیتلر سخنرانی‌ قوی بود و چشمانش تأثیری غریب روی مردم می‌گذاشت. او یك سازمان‌دهنده و سیاستمداری پر قدرت بود. مردی پرشور و بی‌ثبات كه اعتقاد داشت خدا او را برگزیده تا دیكتاتور آلمان شود و بر جهان فرمان براند. این باعث می‌شد در زمان‌هایی كه دیگر سیاستمداران كوتاه می‌آمدند او همچنان رو به جلو حركت كند. هیتلر به خود اعتقاد داشت و همین باعث می‌شد مردم به او اعتقاد داشته باشند و بالاخره بعد از 1929 دو عامل دیگر به كمك هیتلر آمدند:

8ـ ركود اقتصادی: بعد از سقوط وال استریت در 1929، آمریكا از آلمان خواست قرض‌هایش را به سرعت پرداخت كند و به همین خاطر اقتصاد آلمان سقوط كرد. شمار بیكاران افزایش یافت (از 2 میلیون نفر در 1928 به 6 میلیون نفر در 1932) و خیابان‌ها مملو از مردمی گرسنه بود كه به دنبال غذا می‌گشتند، در چنین بحران‌هایی مردم عموما به دنبال كسانی هستند كه مقصر جلوه‌شان دهند و به سمت راه‌حل‌های افراطی كشیده می‌شوند. هیتلر بر روی هر دوی این نقاط ضعف انگشت گذاشت و نازی‌ها روز به روز آرای بیش‌تری را به خود اختصاص دادند، مردم به سمت نازیسم گرایش پیدا كردند چون ناامید بودند. شمار نمایندگان نازی در رایشتاگ از 12 كرسی در 1928 به 230 نفر در جولای 1932 رسید.

9ـ سردرگمی هیندنبرگ: در انتخابات نوامبر 1932 نازی‌ها دوباره نتوانستند در رایشاگ به اكثریت دست پیدا كنند و شمار كرسی‌هایشان از 230 به 196 كاهش پیدا كرد. در این میان هیتلر حتی به فكر خودكشی هم افتاد، اما هیندنبرگ در آن زمان صدراعظم بود اما نتوانسته بود حمایت رایشتاك را به دست آورد. پس هیندنبرگ و فون پاپن طبق ماده 48 قانون اساسی تحت شرایط اضطراری حكومت می‌كردند. آن‌ها به هیتلر پیشنهاد دادند قائم‌مقام صدر اعظم شود به شرطی كه او از آنها حمایت كند.

هیتلر این را نپذیرفت و درخواست كرد خود صدراعظم شود. پس فون پاپن و هیندنبرگ خطر كردند و در 30 ژانویه 1933 هیتلر به آرزویش رسید. هیندنبرگ فكر می‌كرد می‌تواند هیتلر را کنترل کند؛ او اشتباه می‌کرد.

 

مورخان، پروپاگاندای نازی‌ها را از لحاظ روانی بسیار قدرتمند توصیف می‌كنند. تبلیغات آن‌ها در همان ابتدا بر یك شعار بنا شده بود: ریشه مشكلات اقتصادی آلمان، یهودی‌ها هستند. البته نازی‌ها چیزهای دیگری را هم تبلیغ می‌كردند: شكست قریب‌الوقوع دشمنان و بروز ناامنی در صورت نبودن نازی‌ها. در این میان یوزف گوبلز وزیر تبلیغات رژیم در گسترش پروپاگاندی ضد یهود نقشی كلیدی بازی می‌كرد.

مظلوم‌نمایی: در دهه 20 میلادی، تبلیغات نازی‌ها بر تغییر گرایشات مردم و بر ترس‌ها و تحقیر‌های آنان تمركز داشت. یكی از اهرم‌های آن‌ها معاهدة ورسای بود. این معاهده كه توسط متفقین در جنگ جهانی اول در 1919 امضا شد اكثر تقصیرات جنگ را بر گردن آلمان‌ها انداخت و جریمه سنگینی را بر آن‌ها مقرر كرد. نازی‌ها همیشه ـ قبل و هنگام جنگ جهانی دوم ـ معاهده را هشداری از آن‌چه كه دشمنان می‌خواهند بر سر ما بیاورند توصیف می‌كردند. (گوبلز این جمله را دقیقا در سال 1942 بر زبان آورد.) هیتلر در نبرد من نوشت: در خواسته‌های بی‌رحمانه این معاهده و ستمكاری مخالفان ما بزرگ‌ترین سلاح تبلیغی برای بیدارسازی روح ملت خوابیده است.

دشمن‌سازی داخلی و خارجی: در استراتژی تبلیغاتی نازی‌ها دو نوع دشمن باید ساخته می‌شد: دشمنان خارجی (كشورهایی كه معاهده ورسای را مضا كرده بودند و به دنبال اجرای آن بودند) و دشمنان داخلی (یهودیان).

طرفداران هیتلر لازم نبود برای رسوا نشان دادن معاهده ورسای و انتقاد تند از دشمنان خارجی به دروغ‌پردازی روی بیاورند. یك روزنامه میانه‌روی آلمانی در سال 1919 نوشته بود: اگر شرایط آن‌ها را بپذیریم، اضطراب و هیجانی عمومی علیه خارجی‌ها به وجود خواهد آمد و كمی بعد بالاخره یك ناسیونالیسم جنگ‌طلبانه بر روح و جان مردم حكم‌فرما خواهد شد. هیتلر بارها معاهده را حمله‌ای مستقیم به مردم آلمان توصیف كرد.

هیتلر و نازی‌ها تلاش فراوانی كردند تا احساسا ضدیهودی را ـ شدت بخشند.

به اعتقاد آن‌ها یهودیان بدون آن‌كه كار بكنند حاصل دسترنج مردم آلمان را می‌خورند و سرمایه‌های آنان را از چنگشان درمی‌‌آوردند. هیتلر، یهودیان را مسئول دو زخم بزرگ بر پیكر بشریت می‌دانست: «اخته كردن كردن جسم و جان آدم‌ها.» یك روزنامه حزب نازی در آن زمان نوشت: مراقب كودكان 6 تا 7 هفته‌ای خود پیش از عید فصح یهودیان باشید. یهودیان نیازمند خون كودكان مسیحی هستند تا با نان فطیر بخورند. نازی‌ها از پوسترها، فیلم‌ها، كاریكاتورها و آگهی‌های دیواری برای بدنام كردن جامعه یهودی استفاده فراوانی بردند.

بهشت گمشده اینجاست!: نازی‌ها اهداف تبلیغی دیگری هم داشتند و آن ارتباط با دیگر آلمانی‌‌نژادها در چكسلواكی، فرانسه لهستان، اتحاد جماهیر شوروی بود. هیتلر در «نبرد من» بارها خطاب به آن‌ها و از رنج و بدبختی‌شان نوشته و مدعی شد بود كه راه نجات بازگشت همه به زیر پرچم كشورشان است. هیتلر معتقد بود این مردم آرزو دارند برای سرزمین‌ مادری‌شان بجنگند.

در ماه‌های منتهی به جنگ جهانی دوم، روزنامه‌های آلمانی ـ كه كاملاً در كنترل نازی‌ها بودند ـ باره و بارها نسبت به بدرفتاری با اقلیت آلمانی در لهستان هشدار دادند و آن‌ها را به پاكسازی نژادی متهم كردند.