به شدت پر توقع هستیم، از خانواده‌مان، از دوستانمان، از دولتمان، و خلاصه از همه و همه از جمله خودمان، به طور كلی طلبكار هستیم و طبیعی است چون این توقعات به صورت دلخواه هرگز بر آورده نمی‌شود نارضایتی پی‌آمد قطعی آن می‌شود. و این است كه می‌بینیم با جامعه‌ای سر و كار داریم كه كمتر لبخند رضایت را حاضر است بر لبانش بنشاند.

از خودمان هم توقع داریم و می‌خواهیم آدم برجسته‌ای در جامعه باشیم، همگان برایمان احترام قائل شوند،درمراحل درسی همیشه شاگرد اول یا حداقل ممتاز باشیم بدون اینكه فكر كنیم كه تمامی مسابقه‌ها معمولا فقط یكنفر برنده دارد، فقط یك نفر در كلاس شاگرد اول می‌شود. چرا فكر نكنیم به جای این كه فقط شاگرد اول شویم سعی كنیم شاگرد خوبی باشیم، به جای این كه نفر اول مسابقه دو باشیم دونده درستكار و خوبی باشیم!در این صورت هم میزان رضایتمان بالاتر خواهد رفت و هم خود نفس درس خواندن و یا ورزش كردن دیگر برایمان وسیله‌ تنها، قلمداد نمی‌شود، خودش می‌شود هدف و می‌توان از آنها لذت برد.

در زمینه‌های اجتماعی هم همینطور. هموطن ما مثلا برای گذراندن یك تعطیلات دوهفته‌ای یا برای ادامه تحصیل و یا یك ماموریت اداری به یك كشور غربی می‌رود. اگر دفعه اولش باشد كه محسور می‌شود، اگر سابقه‌ای داشته باشد فورا شروع به مقایسه هر پدیده‌ای كه به چشمش بخورد با مشابه آن در ایران می‌كند. بدون آن‌كه در نظر بگیرد آن وقتی كه بزرگان ما در كاخ‌های خود مشغول سرسره بازی بودند این نیویوركی‌ها و انگلیسی‌ها در عمق یكصد متری زمین مشغول كندن تونل و احداث قطارهای زیرزمینی بودند. آخر چه توقعی است كه دارید؟این را برای این كه یك كم امیدوار باشید عرض می‌كنم نه برای رفع مسئولیت مسئولین. به این آمارها دقت فرمایید، آنها را از مقاله مندرج در شماره 68 روزنامه «حیات نو» برایتان نقل كرده‌ام، می‌گوید: در پایان دوره قاجاریه (یعنی حدود هشتاد سال قبل) در سراسر ایران 5 دبیرستان وجود داشت و 26 دبستان و این همه‌ بنیه آموزشی كشور بود، یعنی چیزی حدود صفر، و این روند شروع به افزایش می‌كند تا بعد از بیست سال در‌صد كسانی كه قادر به خواندن و نوشتن باشند تا حد قابل قبولی بالا می‌آید ولی هنوز كشور برای جذب افرادی كه حداقل دارای تحصیلات ششم ابتدایی برای دستگاه‌های دولتی‌ در حال رشد باشند دچار كمبود جدی می‌شود. در سال 1330 این كمبود تقریبا بر طرف می‌شود ولی كمبود افرادی كه دارای تحصیلات سیكل باشند به چشم می‌خورد و این همین‌طور بالا می‌رود، و بالا می‌رود و به جایی می‌رسد كه در سال 1368، تنها سی هزار نفر از دانشگاه‌های ایرانی فارغ‌التحصیل می‌شوند و پیش‌بینی می شود كه در سال 1380 این رقم به سیصد هزار نفر برسد.

حالا این فارغ‌التحصیل‌ها كار می‌خواهند، مسئله دارند، مازاد بر نیاز و بدون برنامه‌ریزی دقیق فارغ‌التحصیل شده‌اند، آن مبحث دیگری است.

ولی نفس رشد فكری، تخصصی، اجتماعی آن‌را كه نمی‌توان نادیده گرفت. همین مقاله در مورد راه‌های ارتباطی كشور آورده است كه: در سال پنجم سلطنت رضا‌شاه در سراسر كشور حتی یك كیلومتر هم در این كشور راه آسفالت نداشتیم و حالا در سال 79 میزان راه‌های قابل توجه كشور به حدود تقریبی 62000 كیلومتر رسیده‌ است.

من اینها را نمی‌گویم كه برای مسئولینی كه این همه جاده ساخته‌اند كف بزنید. خیر، می‌گویم این روند رشد ما از كی شروع شده و در آن موقع كه ما تازه به ابتدای این راه افتادیم دیگران فرسنگ‌ها از ما جلوتر بوده‌اند. می‌گویم این قدر بخت بد و سیاه خود ننالید وضعتان با این مقدار كاری كه در روز انجام می‌دهید (قبلا گفته‌ام) به مراتب بهتر از آن است كه باید باشد... بگذریم.

در زمینه توقع از دوستانمان و آشنایمان نیز مشكل داریم، تقریبا قریب به اتفاقمان عقیده داریم كه از هیچ‌گونه فداكاری و گذشتی در حق اطرافیانمان و آ شنایمان كوتاهی نمی‌كنیم ولی در مقابل پاداش مناسبی از آنان نمی‌گیریم.

اول باید توجه كنیم كه اگر واقعا همه‌ ما در این حد فداكاری! می‌كردیم، كه دیگر مدعیان آن طرفی وجود نداشتند. این خودش یك پارادوكس است، یك تضاد است كه شدنی نیست. یعنی خودمان در این حد فداكاری كه ادعا می‌كنیم نیستیم. وانگهی چرا من نباید بپذیرم دوستی كه مثلا برای استفاده از طبیعت و یا سفر رفتن با من هماهنگی و همخوانی دارد درصد كمی هم اگر كارم گیر كند، از وقتش، از پولش، از تخصصش به هر حال مایه می‌گذارد، از وجود و معاشرت همدیگر هم متقابلا لذت می‌بریم. ولی این كه دیگر دلیل نشد كه من توقع داشته باشم مثلا از محل پس‌اندازش قرض مرا هم بدهد. اگر عادت كنیم توقعمان را در حدی معقول نگه داریم، آیا رنجش‌هایمان را كاهش و رضایتمندی‌هایمان را در زندگی افزایش نخواهیم داد. این عدم رضایتمندی را در چهره‌های بسیار گوناگون و به راحتی در اطرافمان می‌توانیم ببینیم. به آقا و یا خانمی كه الحمدا.. هشت نه دهه از عمرش می‌گذرد بر می‌خوریم، دائم از درد فلان جا و بهمان جا می‌نالد. خوب این بزرگوار تمرین نكرده‌ كه بپذیرد این كاستی‌ها لازمه طبیعی سن ایشان است. باید عادت كند كه دردهایش را با تكرار برای خودش بزرگ نكند و بپذیرد كه این دردها حداقل هزینه‌ عمر طولانی است كه گذرانده است. با عدم تكرار این ناراحتی‌ها، خود آلام هم مطمئنا كاسته خواهد شد. وانگهی تكرار، مصیبت و درد را تسكین نمی‌دهد باید به فكر چاره‌ای عاقلانه باشیم.

قاعدتا باید عادت كنیم كه نیازهایمان را، با امكاناتمان بسنجیم. در هر صورت یك آدم هفتاد ساله نباید توقع سلامتی یك جوان بیست ساله و یا حتی چهل ساله را داشته باشد، باید با وضع موجودش بسازد و به اصطلاح امروزی‌ها در بهینه كردن همان كه دارد بكوشد. باید درك كنیم با این روحیاتی كه برای خود و هموطنان بر شمردم اگر مملكت تا این‌جا هم آمده واقعا اعجاز و امداد غیبی! بوده و باور كنیم بچه‌هایی كه دو نسل، فقط دو یا حداكثر سه نسل، قبل‌شان همدوره‌های همان بزرگان!!! سرسره‌سوار بودند حالا با كامپیوتر بازی می‌كنند آن هم، تكرار می‌كنم، فقط با سی و سه دقیقه كار روزانه پدرشان... این معجزه نیست؟